Prawnik specjalizujący się w przeciwdziałaniu praniu pieniędzy – kompleksowa ochrona prawna w sprawach AML

1 marca 2018 roku to data, od której ustawa o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy nałożyła nowe obowiązki na zaskakująco szeroki katalog podmiotów. Banki spółdzielcze, firmy leasingowe i pożyczkowe, biura rachunkowe, kantory kryptowalut, agencje nieruchomości – w określonych sytuacjach transakcyjnych każdy z tych podmiotów staje się instytucją obowiązaną. Sektor bankowy przestał być jedynym adresatem tych przepisów. 

Brak wdrożenia procedur wewnętrznych otwiera trzy odrębne ścieżki odpowiedzialności. Sankcje administracyjne nakładane przez GIIF lub KNF mogą osiągnąć znaczące kwoty. Niezależnie od tego – członkowie zarządu i właściciele spółek odpowiadają osobiście za zaniechania compliance. Gdy pojawia się podejrzenie świadomego uczestnictwa w procederze prania pieniędzy, uruchamiane jest postępowanie karne.

Rozszerzony katalog instytucji obowiązanych sprawia, że wiele firm działa w obszarze AML nieświadomie. Przedsiębiorca obracający dewizami, złotem inwestycyjnym albo tokenami kryptowalutowymi podlega tym samym rygorom co bank komercyjny – przy czym, w odróżnieniu od banku, nie dysponuje ani infrastrukturą prawną, ani operacyjną, żeby te rygory spełnić.

Skuteczny system przeciwdziałania praniu pieniędzy to nie opracowanie dokumentów dla formalności. Wymaga przebudowy procesów biznesowych, przeszkolenia personelu, uruchomienia mechanizmów monitorowania transakcji i bieżącej aktualizacji procedur w ślad za zmieniającymi się przepisami.

Identyfikacja beneficjentów rzeczywistych – jeden z podstawowych obowiązków – stanowi wyzwanie zarówno techniczne, jak i interpretacyjne. Struktury korporacyjne z udziałem podmiotów zagranicznych, trustów czy nominowanych akcjonariuszy wymagają pogłębionej analizy. Błędne zgłoszenie do Centralnego Rejestru Beneficjentów Rzeczywistych pociąga za sobą nie tylko karę – skutkuje też zatrzymaniem operacji biznesowych po stronie klienta.

Dokument oceny ryzyka nie może być szablonem przeniesionym z innej firmy. Organy nadzoru weryfikują jego adekwatność podczas kontroli – sprawdzają, czy uwzględnia specyfikę branży, geografię działalności, profile klientów i kanały dystrybucji. Profesjonalne doradztwo prawne eliminuje ryzyko zakwestionowania przyjętych procedur przez GIIF.

Współpraca zaczyna się od audytu prawnego. Weryfikuje on, czy podmiot spełnia definicję instytucji obowiązanej i w jakim zakresie podlega wymogom ustawy. Analiza obejmuje model biznesowy, strukturę właścicielską, typy realizowanych transakcji i relacje z kontrahentami – jej wynik wyznacza zakres obowiązków compliance.

Kolejny etap to opracowanie pakietu dokumentów regulacyjnych: procedur wewnętrznych AML/KYC, polityki oceny ryzyka, instrukcji dla pracowników, formularzy weryfikacyjnych i matrycy ryzyka klientów. Cała dokumentacja musi pozostawać w zgodzie z art. 33–47 ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz wytycznymi GIIF i KNF. Wdrożenie obejmuje szkolenia dla kadry i symulacje procedur zgłoszeniowych. 

Obsługa bieżąca to analiza transakcji o nietyplowym charakterze, przygotowanie zgłoszeń do GIIF, aktualizacja danych w CRBR i monitoring zmian legislacyjnych. Kiedy kontrola GIIF lub KNF zostaje uruchomiona, prawnik reprezentuje klienta, przygotowuje odpowiedzi na zalecenia pokontrolne i – gdy zajdzie taka potrzeba – prowadzi spory przed sądami administracyjnymi.

GIIF dysponuje rozległymi uprawnieniami kontrolnymi: żąda dokumentów, przesłuchuje pracowników, nakłada kary administracyjne, wydaje zalecenia pokontrolne wiążące instytucję do podjęcia konkretnych działań w wyznaczonym terminie. Nieprzestrzeganie tych zaleceń stanowi samodzielną podstawę do dalszych sankcji.

KNF sprawuje nadzór nad instytucjami rynku finansowego – bankami, firmami inwestycyjnymi, funduszami – pod kątem zgodności z przepisami AML. Kontrole KNF są kompleksowe, trwają nieraz wiele miesięcy. Organ może nałożyć administracyjną karę pieniężną, cofnąć zezwolenie lub wprowadzić zarząd komisaryczny.

Reprezentacja w tych postępowaniach wymaga jednoczesnej znajomości prawa AML i procedur administracyjnych. Prawnik przygotowuje odpowiedzi na wezwania, negocjuje zakres kontroli, kwestionuje interpretacje prawne organów – a w razie niekorzystnych decyzji wnosi odwołania do sądów administracyjnych. W sprawach szczególnie wrażliwych, gdy pojawia się wątek przestępczy, zakres reprezentacji rozszerza się o obronę w postępowaniu karnym.

Przestępstwo z art. 299 Kodeksu karnego polega na ukryciu lub zatarciu przestępczego pochodzenia mienia albo przyjmowaniu korzyści majątkowych wywodzących się z przestępstwa. Krąg odpowiedzialnych nie ogranicza się do bezpośrednich sprawców – sięga też osób, które z rażącym niedbalstwem naruszyły obowiązki AML i tym samym ułatwiły realizację procederu. 

Prokuratura analizuje, czy członek zarządu lub compliance officer mógł i powinien był wykryć podejrzaną transakcję. Jeśli instytucja obowiązana nie wdrożyła procedur, nie szkoliła pracowników lub zignorowała oczywiste sygnały ostrzegawcze, jej przedstawiciele mogą odpowiadać za brak należytej staranności. Kara za pranie pieniędzy sięga 10 lat pozbawienia wolności.

Profesjonalna obsługa prawna w sprawach AML pełni podwójną funkcję – to zarówno compliance, jak i budowa systemu obrony przed ewentualnymi zarzutami karnymi. Szczegółowa dokumentacja procesów decyzyjnych, protokoły z posiedzeń komitetu ds. AML, opinie prawne uzasadniające konkretne rozstrzygnięcia – wszystko to stanowi dowód dochowania należytej staranności. W postępowaniu karnym właśnie te dokumenty mogą zadecydować o braku podstaw do postawienia zarzutów.

Potrzebujesz wsparcia prawnego w sprawach przeciwdziałania praniu pieniędzy?Oferujemy audyt AML, wdrożenie procedur compliance oraz reprezentację przed GIIF, KNF i w postępowaniach karnych związanych z podejrzeniem przestępstw finansowych. Zobacz pełen zakres naszych usług prawnych lub umów się na konsultację, aby omówić swoją sytuację.